Hoe scenario’s een early warning systeem voor onze regio vormen

  • Nieuwe meting over verwachte toekomst onder economische kernspelers Metropoolregio Amsterdam
  • Onzekerheid over politieke toekomst van Europa groot
  • Scenario’s waardevol middel om ons voor te bereiden op 2040

De wereld verandert snel. De toekomst is onzeker. Hoe kan de metropoolregio Amsterdam hier goed op anticiperen? Om een antwoord te kunnen geven op deze vraag, hebben we vanuit de Board vier toekomstscenario’s voor 2025 ontwikkeld die we jaarlijks monitoren. Dit Early Warning System geeft inzicht in de waarschijnlijkheid dat we ons richting één van de vier toekomstwerelden ontwikkelen.

Met het Early Warning System staan we met één been in het heden en de ander in de toekomst (2025). Stel je eens voor hoe 2025 eruit zou zien met de kennis van nu. Verwacht je bijvoorbeeld dat de Europese arbeidsmigratie sterk is toegenomen? Dat de protectionistische maatregelen om nationale markten te beschermen zijn toegenomen? Dat bedrijven meer dan nu sturen op het maximaliseren van aandeelhouderswaarde? Of dat de deeleconomie (van bezit naar gebruik) is toegenomen?

Jaarlijks (vanaf 2014) vroegen we een expertpanel om zich voor te stellen hoe zij 2025 voor zich zien door stellingen te beoordelen. Hoe waarschijnlijk is het dat deze ontwikkelingen zich hebben voltrokken voor 2025? De uitkomsten geven trends weer en leggen ontwikkelingen bloot die kunnen wijzen op de uitrol van een specifiek scenario. Zo krijgt elk scenario +Wat zijn de scenario’s?  En wat zijn de toekomstbeelden die ze schetsen? Lees hier verder over de vier scenario’s. een waarschijnlijkheidsscore toegekend.

In het kort: het scenario raamwerk

Voordat we in de resultaten van de meting duiken, hoe zit het ookalweer met de scenario’s voor de Metropoolregio Amsterdam?

Aan de scenario’s liggen twee zogenoemde kernonzekerheden ten grondslag. Twee onzekerheden met hoge potentiële impact en een lage beïnvloedbaarheid. Het gaat ons overkomen en zal mede bepalen hoe de toekomst zich verder gaat ontwikkelen.

De eerste heeft te maken met de sturing van de samenleving en economie. Wie draaien en er aan de knoppen? Is er aanbod-gedreven sturing, met overheden en bedrijven die de dienst uitmaken? Of gaan we naar een wereld waarin zaken veel meer van onderop, vraag gestuurd, vanuit een gemeenschappelijk belang worden georganiseerd, door netwerken, door coalities van burgers en bedrijven?

De tweede kernonzekerheid is Europa. Zal Europa zich weten te verenigen en een bepalende kracht zijn op wereldniveau? Of zal verdeeldheid Europa parten spelen, waardoor we een bijrol spelen op het wereldtoneel?

Door de twee onzekerheden elk op een as te zetten, ontstaan vier kwadranten. Elke kwadrant is een scenario (toekomstvoorstelling) waarin de twee extremen van een as worden gecombineerd.

In de rest van het artikel gaan we in op de resultaten van de meting over de verwachte toekomst van economische kernspelers in de Metropoolregio Amsterdam.

Wil je meer weten over de scenario’s of de verhalen lezen?

Rekening houden met alle scenario’s

De meting aan het eind van 2018 heeft een opvallende uitkomst. De waarschijnlijkheid van de vier verschillende scenario’s is ongeveer even groot: tussen de 23 en 27%.

Dit duidt vooral op grote onzekerheid over de toekomst. Er is niet één scenario dat boven de anderen uitspringt. Dit is opvallend gezien in 2014 nog een relatief hoge waarschijnlijkheid werd toegekend aan de scenario’s Global Giants en European Renewal.

Wat verklaart deze verschuiving?

De ontwikkelingen rondom de politieke kernonzekerheid – een gedifferentieerd of een geïntegreerd Europa – hebben de meeste invloed op de verschuiving. Over de afgelopen 5 jaar zien we dat onze experts alle stellingen voor een geïntegreerd Europa steeds minder waarschijnlijk achten en een gedifferentieerd Europa juist meer.

Bij de stellingen over een vraaggestuurde of aanbodgedreven economie is er meer verschil in de beoordeling van de waarschijnlijkheid van de onderliggende stellingen. Al met al blijft het beeld echter stabiel en weinig extreem.

Kernonzekerheid: Een geïntegreerd of een gedifferentieerd Europa in 2025?

Er ontstaat een interessant, gemixt beeld uit de beoordeling van de stellingen door de experts. In 2025 verwachten zij dat er landen uit de Europese Unie zijn getreden, maar dat de Eurozone niet uiteengevallen is. De onderlinge handelsstromen tussen EU-lidstaten zijn toegenomen, net zoals het aantal Europese samenwerkingsprojecten op het gebied van innovatie. Daarnaast denken zij dat er een toename is van het aantal protectionistische maatregelen om nationale markten te beschermen. En dat de macht van Eurosceptische partijen is toegenomen. Recente ontwikkelingen, zoals de Brexit, handelsoorlogen en de opkomst van het populisme liggen hieraan waarschijnlijk ten grondslag.

Kernonzekerheid: een aanbodgedreven of een vraaggestuurd economisch systeem?

De experts denken dat in 2025 de handel op mondiaal niveau is toegenomen. Het intercontinentaal goederentransport is gestegen en in tal van sectoren is sprake van toenemende mondiale specialisatie. Tegelijkertijd zijn ook het aantal conflicten tussen landen om natuurlijke hulpbronnen en de mondiale energieprijzen gestegen. Verder zou het volgens de experts goed kunnen dat er meer luchtvervoer van personen plaatsvindt. Er vindt meer individualisatie van producten plaats. De deeleconomie (van bezit naar gebruik) is toegenomen en de aandacht voor lokaal inkopen van grondstoffen bij bedrijven is toegenomen. Daarnaast zijn er lokale coöperaties ontstaan op het gebied van energie, verzekeringen en zorg. Bedrijven sturen meer dan nu op stakeholder value en corporate responsibility.

Verschillende visies uit de Triple Helix

We keken ook naar de verwachtingen van verschillende groepen experts. Het bedrijfsleven is veel positiever over een geïntegreerd Europa dan kennisinstellingen en overheden. Zij beoordelen European Renewal als het meest waarschijnlijke scenario.  De kennisinstellingen hechten een relatief hoge waarschijnlijkheid toe aan een aanbodgedreven economie met hoge scores voor de scenario’s: global giants en international alliances. De overheidsexperts verwachten juist een toekomst met een meer vraaggestuurde economie. Zij geven een relatief hoge score aan local for local.

Verder aan de slag met de scenario’s

In 2012 hebben we de scenario’s voor 2025 opgesteld. In de afgelopen vijf jaar zijn er onverwachte gebeurtenissen geweest met een grote impact, zoals de keuze voor Brexit. Met de scenario’s hebben we een instrument om grip te krijgen op de gevolgen van dit soort gebeurtenissen. Het helpt om te anticiperen op meerdere mogelijke toekomstwerelden en toekomstbestendig beleid te ontwikkelen. Dit blijkt ook uit de diverse toepassingen van de scenario’s door partijen in de MRA.

Ook in 2019 blijven we vanuit de Board werken aan de toekomst van de metropoolregio en zetten de scenario’s in als instrument om meer grip te krijgen op de onzekere toekomst. We updaten de scenario’s naar 2040. Daarnaast zetten we meerdere Future Labs op, waarin we met deelnemers de toekomstbeelden verdiepen van de drie grote transities die gaande zijn: digitaal, circulair en energie. Dit doen we met experts vanuit verschillende achtergronden en organisaties. Wilt u hierover meer weten of een bijdrage leveren: neem contact of reageer.

 

Nieuwsgierig naar het dashboard met alle stellingen en scores van de Early Warning Monitor?