Internationale inspiratie: duurzaam uit de crisis

Leestijd: 9-11 minuten

Bestuurders van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) hebben de ambitie uitgesproken tot een duurzaam herstel na de coronacrisis. Op hun verzoek heeft de Board mogelijke oplossingen en eindbeelden verkend die kunnen bijdragen aan zo’n herstel. De MRA-trainees deden aanvullend onderzoek door te kijken naar internationale voorbeelden die inspiratie kunnen bieden voor onze regio. 

In zijn artikel ‘The world after corona’ stelt Yuval Noah Harari dat de keuzes die we nu maken, de toekomst van onze wereld bepalen.  De Metropool Amsterdam  heeft de ambitie om groener uit de crisis te komen. Hiervoor wordt gekeken of de coronacrisis een versnelling van de circulaire- en energietransitie mogelijk maakt. Tegelijkertijd is het belangrijk dat dit positieve toekomstbeeld ons niet blind maakt voor de negatieve gevolgen van corona. Wereldwijd, maar ook binnen de regio, vergroot corona ongelijkheid. Elke maatregel die bedacht wordt, dient daarom niet alleen gericht te zijn op een groene, maar ook op een inclusieve toekomst.

Toekomstbeelden voor de metropool

Over hoe de regio duurzamer uit de coronacrisis kan komen zijn er bij de Board  verschillende brainstorms gehouden en FutureLabs georganiseerd. Hieruit is een discussiestuk gekomen waarin twee mogelijke toekomstbeelden voor de Metropool Amsterdam in 2040 worden gepresenteerd. Het eerste toekomstbeeld schetst de Metropool Amsterdam als ‘20-minuten regio’. Hierin ligt de nadruk op gezond leven, leren en werken en kan iedereen in 20 minuten bijna alle dagelijkse functies bereiken, zónder het gebruik van een eigen auto. Het andere toekomstbeeld heet ‘de  modulaire regio’ en focust op hergebruik van grondstoffen, componenten en materialen. Binnen deze toekomstbeelden zijn verschillende bouwstenen bedacht waarmee dit beeld waargemaakt zou kunnen  worden. Op deze manier wordt bijgedragen aan een duurzame bouw en een gezonde omgeving.

De ambitie om vanuit de coronacrisis verder te ontwikkelen naar een duurzame samenleving is zichtbaar over de hele wereld. Alle landen staan voor de vraag ‘hoe nu verder?’ Een blik naar buiten kan nieuwe ideeën brengen binnen de regio. De MRA-trainees doen verslag van hun bevindingen met de twee toekomstbeelden als leidraad. In onze regio vinden diverse initiatieven plaats die raken aan deze internationale voorbeelden, zoals de buurt-batterij en urban farming. Dit artikel geeft een overzicht van het extra momentum rond deze internationale voorbeelden door de coronacrisis.

Inspiratie voor de Metropool Amsterdam als ‘20-minuten-regio’

Deelvervoer

Over de hele wereld is het woon-werkverkeer door corona sterk veranderd. Niet alleen wordt er meer thuis gewerkt, het openbaar vervoer (OV) is op dit moment nergens ingesteld op een anderhalvemetersamenleving. In reactie hierop zijn er twee fenomenen die op verschillende plekken in de wereld opduiken: deelvervoer en de (elektrische) fiets.

Deelvervoer is een bestaande bouwsteen binnen het 20-minuten-toekomstbeeld. Het kan de druk op het OV verkleinen, maar het voelt tegenstrijdig om een auto te delen met onbekenden in een tijd dat je zo veel mogelijk bij elkaar uit de buurt moet blijven. Zoomcar, een deelvervoer bedrijf uit India, heeft het sinds de het begin van de corona-uitbraak echter druk. Zij zijn samenwerkingen aangegaan met bedrijven in cruciale sectoren.

Zoomcar biedt de bedrijven vervoer voor medewerkers en ondersteuning bij bezorging van goederen in volledig gereinigde vervoersmiddelen. Daarnaast bereiden zij zich voor op een toename in de vraag naar individueel vervoer na de lockdown door het invoeren van volledig contactloze service en gereinigde auto’s voor elk volgend gebruik. 

Snelfietspaden

De fiets is voor de gemiddelde Nederlander geen nieuw fenomeen. Internationaal zijn de tweewielers echter nog nooit zo populair geweest als nu. In de Verenigde Staten en Engeland rapporteren de kranten dat de stijging in de vraag voor een tekort aan aanbod zorgt. 

Ook overheden zien het voordeel van fietsen in coronatijd als vervanging voor auto en het OV. Het is duurzaam en hygiënisch. Om dit te stimuleren hebben Vancouver, Denver, Boedapest, New York, Mexico City, Brussel en veel andere steden straten gesloten en tijdelijke fietspaden aangelegd. Zelfs in Bogota, een stad met een al zeer groot en intensief fietspadennetwerk, zijn noodfietspaden aangelegd om de druk op het bussysteem te verlichten. In Berlijn is het de bedoeling om deze tijdelijke fietspaden uiteindelijk om te zetten in permanente fietspaden.

Voor korte afstanden is de fiets een goed alternatief. Om haar bereik te vergroten zetten zowel de overheid als bedrijven in op het gebruik van e-bikes. VanMoof, producent in e-bikes, ziet de vraag wereldwijd stijgen en heeft zich tot missie gesteld net zo veel mensen op de fiets te zetten in buitenlandse wereldsteden als nu in Amsterdam. 

Een realistische ambitie, als je ziet dat de regering van Italië een bonus in hun stimuleringsplan heeft aangekondigd, voor het gebruik van de e-bike.

Met de bouwsteen ‘snelfietspaden’ gaat de Metropool Amsterdam nog een stap verder dan de rest van de wereld. Deze speciale fietspaden zouden ervoor zorgen dat inwoners snel en duurzaam kunnen reizen binnen de regio. Omdat Nederland al een fietsland is, lijkt het onnodig om hiervoor inspiratie te zoeken bij andere landen. Het is juist een kans voor Nederland om aan kop te gaan en een voorbeeld te zijn voor steden wereldwijd.

Logistieke buurthub

Voor de 20-minutenregio is de ‘Logistieke buurthub’ een belangrijke bouwsteen. Wanneer de regio bestaat uit hubs waarin verschillende faciliteiten (wonen, werken, winkelen) gecombineerd worden, is het belangrijk dat de logistiek binnen zo’n hub goed geregeld is. Een interessant idee hiervoor vind je in Milaan. Hier heeft de gemeente supermarktketens verzocht om lockers te installeren waar online bestellingen kunnen worden opgehaald. Zo is er niet alleen minder verkeer, maar hoeven mensen ook niet in de rij te staan om te wachten.

De buurtbatterij

Gedurende de crisis is het leefpatroon veranderd en hiermee de tijden waarop energie wordt verbruikt. In plaats van dalingen tijdens kantooruren en pieken hiervoor en erna, is het verbruik nu veel gelijkmatiger. In Australië leidt dit tot positieve effecten voor wind- en zonne-energie. De energie die gedurende de de dal door de vele zon wordt opgewekt, kan nu direct worden gebruikt. Dit voorbeeld van energieverbruik in Australië laat zien dat ‘de buurtbatterij’ interessante perspectieven heeft. Wanneer je verschillende activiteten onderbreng in een hub, blijft het energieverbruik in die hub gelijkmatiger. Net zoals wat men in Australië ziet nu veel mensen thuiswerken. Omdat opslag een uitdaging is, kan deze gelijkmatige verdeling van verbruik een positief effect hebben op het realiseren van een buurtbatterij.

 

Top voorzieningen

De bouwsteen ‘top voorzieningen’ gaat uit van het beginsel dat goede voorzieningen zich dichtbij inwoners bevinden, wat lokale bestedingen stimuleert. Dit sluit aan bij een trend die werd gevonden tijdens het onderzoek: ‘van globaal naar lokaal’. Deze trend duidt de verschuiving aan van internationale productieketens naar lokale. Landen sloten hun grenzen om verspreiding van het virus tegen te gaan. Een geopolitieke onzekerheid ontstond waarbij zowel in trans-Atlantisch verband als relaties binnen europa onder druk kwamen te staan. Hierbij waren internationale logistieke processen de eerste slachtoffers. Goederen, zowel voedsel als afval, konden ineens geen kant meer op. Singapore is grotendeels afhankelijk van andere landen voor voedselvoorziening en afvalverwerking. Door de coronacrisis wil de stadstaat zijn ambitie om deze ketens lokaal te sluiten, nog sneller verwezenlijken.

‘Urban farming’, zowel binnen als verticaal, kan als inspiratie dienen voor het lokaal produceren van voedsel. Volgens het World Economic ForumCoronavirus lockdowns are pushing more city dwellers to grow fruit and vegetables in their homes, providing a potentially lasting boost to urban farming”.

In Singapore (Comcrop) en Thailand (The rooftop farm at Thammasat University in Rangsit) bestaan al urban farms en zij zien tijdens coronacrisis de vraag naar de groentes die zij verbouwen, stijgen. Door hierop voort te bouwen kan een (zo veel mogelijk) gesloten voedselketen op lokaal niveau mogelijk worden en komt een circulaire economie dichterbij.

Inspiratie voor de Metropool Amsterdam als ‘modulaire regio’

Een grote pijler binnen de ‘Modulaire regio’, is het verduurzamen van de woningbouw. Er zijn verschillende bouwstenen die hier als opstapje voor dienen zoals ‘Circulair bouwen stimuleren’, ‘materialen paspoort’, ‘duurzaam bouwen’ en ‘inkopen met impact’. Eenzelfde focus op de bouw is niet direct terug te vinden in de internationale initiatieven gedurende de coronacrisis. Mogelijk komt dit doordat woningbouw vaak op de lange termijn wordt gepland, terwijl de meeste initiatieven op dit moment reageren op de korte termijn effecten van corona. Toch zijn er ontwikkelingen die in potentie kunnen aansluiten op de bouwstenen van de ‘modulaire Metropool Amsterdam’.

Financieringsmodellen

In de bouwsteen ‘financieringsmodellen’ wordt er gesproken over investerings- en businessmodellen voor circulaire productie en energie-infrastructuur. Dat stabiele en gesteunde financieringsmodellen belangrijk zijn voor het gebruik van groene energie, werd benadrukt tijdens de corona crisis, toen vraag en aanbod van energie sterk veranderde.

Overheden en bedrijven met weinig reserves, richten zich op investeringen die op korte termijn de sociale en economische gevolgen van de crisis beperken. Een voorbeeld hiervan is MexicoHier heeft de overheid duurzame energiebedrijven geweerd van het elektriciteitsnetwerk en verschillende investeringen in duurzame energie teruggedraaid. Op deze manier wil het de markt reguleren ten behoeve van de fossiele brandstoffen die worden gewonnen door de staat zelf. In tegenstelling konden bedrijven met meer financiële reserves juist slagen maken richting duurzame energie. Bijvoorbeeld bij het Britse oliebedrijf BP

Zij waren al van plan om in 2050 volledig CO2-neutraal te zijn. Doordat de toekomstige olieprijzen zijn gedaald, hebben zij nu al besloten om geld terug te trekken uit olie- en gasreserves en in te zetten op een andere toekomst.

Stabiele financiering kan bijdragen aan het gebruik en behoud van groene energie. Maar niet alleen het financieringsmodel, ook infrastructuur en technologie is van belang voor de inzet van duurzame energie en het vervolmaken van de energietransitie. Toch wordt energie niet vaker genoemd in andere bouwstenen. Door energie toe te voegen aan ‘duurzaam bouwen’ of een eigen bouwsteen te geven, zou duurzame energie, zowel in productie als infrastructuur, meer verankerd kunnen worden in de ‘Modulaire regio’. 

Duurzaam ruimtelijk beleid

Duurzaamheid als basis voor vergunningen en grondbeleid is een manier waarop de overheid duurzaam bouwen kan stimuleren. Dit sluit aan bij een trend die opviel tijdens het zoeken naar initiatieven: een sterke overheid. De term ‘Green Deal’ steekt overal de kop op. Zowel in Nederland als internationaal. Burgers en overheidsfunctionarissen willen een duurzame klim uit de crisis. Dit wordt geïllustreerd door de oproep van 17 Europese ministers voor klimaat en milieuZij vragen de Europese Commissie zich niet slechts te richten op herstel, maar voorwaarden te stellen zodat dit herstel bijdraagt aan een duurzame toekomst. 

Ook de MRA werkt aan een ‘aanpak duurzaam herstel’ waarvoor de toekomstbeelden ‘modulaire regio’ en ’20 minuten regio’ als inspiratie zijn aangereikt. De bouwsteen ‘duurzaam ruimtelijk beleid’ is hierbij een van de ingrediënten voor een groenere toekomst.

Toekomstige behoeftes

Als laatste wordt er aangegeven dat in de modulaire regio, “toekomstige behoeftes verankerd zijn”. Maar er wordt gestart met woningbouw. Het lijkt hierbij echter een gemiste kans om niet direct rekening te houden met de digitalisering die door corona is versneld. Niet alleen is het belangrijk dat de ruimte hierop is ingericht, wanneer we meer en meer gebruik maken van technologische apparatuur, moeten we ook rekening houden met het afval dat dit voortbrengt. In Singapore is ResQ met dit issue aan de slag gegaan.

Zij zagen dat veel e-waste voortkomt uit kleine en middelgrote ondernemingen die niet zelf in de recycling kunnen voorzien. ResQ heeft een app ontwikkeld waarmee deze ondernemingen zich kunnen koppelen aan bedrijven die e-waste recyclen. Zo wordt ook voor hen de keuze om te recyclen laagdrempelig. Binnen de Metropool Amsterdam zijn grondstoffen- en energie bedrijven AEB en Meerlanden bezig met het inzamelen en sorteren van e-wasteHet is echter niet duidelijk of bedrijven, ondernemingen en personen hier optimaal gebruik van kunnen maken. In dat opzicht zou een initiatief als ResQ de ‘missing link’ kunnen zijn.

De Belgische start-up ASmartWorld benadert de versnelde digitalisering op een andere manier. Deze speelt hier zowel sociaal als circulair op in door refurbished smartphones te geven aan ouderen die zo hun familie kunnen spreken. Het omgaan met e-waste is  van belang om zoveel mogelijk circulair te leven. Echter gaat digitalisering niet alleen om de technologie. Digitale toegankelijkheid, connectiviteit en geletterdheid zijn zaken die aandacht verdienen in in de regio van de toekomst.

Conclusie 

De wereld gaat twee kanten op. Aan de ene kant is er de impuls tot zelfbehoud en aan de andere kant de ambitie te verduurzamen. Hierin bestaat een ongelijkheid. Landen die al moeite hadden om internationale investeringen aan te trekken en die hard geraakt zijn door de crisis, zetten hun middelen in om de verliezen van corona op te vangen. Zij kiezen voor werkgelegenheid en winst op de korte termijn waardoor zij een toeleg tot een duurzamere samenleving voorbij gaan en daarmee de profijt die dit meebrengt op de lange termijn. 

Ook op individueel niveau is deze scheur in de samenleving merkbaar. Zonder computer is er geen verbinding met de rest van de wereld en kan iemand bijvoorbeeld geen opleiding volgen. Wanneer er niet de mogelijkheid is om thuis te werken, moet je de straat op en wordt het gezondheidsrisico vergroot. Gezondheid die misschien al in het geding is omdat er geen geld is voor gezond voedsel. 

De initiatieven die genoemd worden in dit artikel zijn positief. Ze brengen ideeën waarmee de Metropool Amsterdam groener uit de crisis kan komen. Niet elk idee is even toepasbaar. Internationale regio’s hebben verschillende obstakels en kwaliteiten die bepalen wat voor hen werkt. Maar de voorbeelden kunnen zeker dienen als inspiratie. Niet alleen in de praktische uitvoering van verduurzaming, maar ook door te zien dat de ambitie om groener te worden over de hele wereld groeit.

De Metropool Amsterdam kiest voor een groenere toekomst. Dat is een mooi beeld. Nu is het belangrijk dat we als regio ook blijven kiezen voor een inclusieve toekomst.

Dit artikel is geschreven door de MRA-trainees Claire Gersen, Mark de Hoop, Kristy van Beek, Reinout Haisma, Tamara Grujic, David Koole en Lennart Helwig. 

 

Goed artikel?

Laat hier achter hoeveel sterren jij het waard vindt.

[Totaal: 6   Gemiddelde:  4.5/5]