Close
circulaire transitie
inkopen met impact

Internationale inspiratie voor duurzaam inkopen: hoe doen buitenlandse regio’s dit?

Binnen de EU is Nederland koploper in gebruik van gerecyclede materialen. De vraag is alleen of dit genoeg is om het doel te behalen van 2030 waar Nederland 50% circulair is, en in 2050 zelfs 100% circulair. De Metropool Amsterdam sluit zich aan bij de nationale ambities, en voor de Board is Circulaire Economie een belangrijk thema, met als een van de sporen Inkopen met Impact. In dit artikel kijken we naar verschillende internationale voorbeelden van duurzaam inkopen.  

Er zijn verschillende manieren om vooruit te komen in de circulaire economie. Voor materialen wordt de R-ladder gebruikt; hoe hoger op de ladder, hoe beter. Het streven is de transitie naar een closed-loop economie te realiseren. Hierbij is er geen afval, alleen circulerende grondstoffen.

Leestijd: 9-11 minuten

Nederland presteert op verschillende aspecten van de circulaire economie bovengemiddeld ten opzichte van de rest van Europa. Een belangrijke activiteit in de transitie naar een circulaire economie is duurzaam inkopen, ook wel Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). Nederland wordt in internationale rapporten geprezen voor de nationale Green Deal Procurement van 2013, het gebruik van gunningscriteriaEen gunningscriterium biedt de basis als aanbesteder van welke ontvangen aanbestedingen het beste is om te kiezen. De gunningscritierium is vastgezet in de Aanbestedingswet 2012, waarin staat dat de aanbesteder uit de publieke sector op basis van gunningscriterium beste prijs-kwaliteitsverhouding een aanbieding kiest. Hieronder vallen de subgunningscriteria waar de externe milieueffecten meegenomen; de subgunningscriteria de laagste prijs en laagste levenscyclus kosten (inclusief externe milieueffecten). in de publieke sector, en de interesse in circulaire producten vanuit de maatschappij. Dit maakt Nederland tot Europese koploper in duurzaam inkopen.

De Board is recentelijk van start gegaan met Inkopen met Impact, en daarbinnen met een track voor organisaties die samen in een community of practice hun facilitaire inkoop willen aanpakken. Het doel is om met de deelnemende organisaties minimaal 50% van de facilitaire inkopen te verduurzamen  in 2025. In verschillende vaksessies zoals bijvoorbeeld voor werkkleding en catering, wordt er gewerkt aan een inkooptraject door samen te leren en ervaringen uit te wisselen. Internationaal zien we tal van interessante voorbeelden op het gebied van duurzaam inkopen. Wat kan onze regio leren van buitenlandse voorbeelden?

Levenscyclus verlengen met refurbishing en realtime monitoring

Het hergebruik (re-use in de R-ladder hierboven) van kantoormeubilair en reduce van onderhoud aan machines zijn manieren om de levenscyclus te verlengen van producten.

Pa-ri Materia is een Fins concept dat zich richt op grote hoeveelheden gebruikte kantoormeubels. Meestal worden meubels gerecycled en dus verwerkt tot andere producten, maar het is natuurlijk nog efficiënter om ze opnieuw te gebruiken. Ook kost het voor een organisatie die zijn meubilair afdankt minder om de meubels naar Pa-ri te versturen dan om ze te laten afvoeren als bedrijfsafval. Pa-ri knapt de meubels op duurzame wijze op en verkoopt ze, waardoor de levenscyclus van de producten verlengd wordt. Ook biedt Pa-ri kort durende verhuur van gebruikte meubels aan.

Een andere manier om duurzaam met materiaal om te gaan is het werk van Konecranes’ Lifecycle Care service. De levenscyclus van de onderdelen in de industriële sector is lastig nauwkeurig te voorspellen. Om de levenscyclus te verlengen zijn de machines verbonden met het internet, waar via real-time data de status van de machines worden bijgehouden. Dit geeft de klant nieuwe inzichten in de machines, en hij hoeft dan alleen onderdelen te vervangen wanneer het echt nodig is. Dit voorkomt onnodige onderhoudsbeurten. Voor dure apparatuur kan het lonen om te investeren in sensoren voor realtime monitoring

Veelzijdig textiel: leasecontracten, duurzame marathon shirts en medische kleding

In Denemarken en Spanje zijn voorbeelden te vinden hoe je milieuvriendelijk met werk- en sportkleding omgaat.

De gemeente Herning (Denemarken) least tegenwoordig werkkleding. Voorheen werd werkkleding gekocht, en werd die weggegooid wanneer een medewerker de organisatie verliet of het contract met de leverancier verliep. Een leasecontract verduurzaamde de keten en was ook nog eens goedkoper:  in vier jaar realiseerde een leasecontract voor de kleding van 100 werknemers een reductie van  CO2-emissies van 1011 ton en een besparing van 25 procent ten opzichte van het kopen en weggooien van de kleding. Het is dus een uitermate groen en besparend idee om met je toeleveranciers te kijken of je tot andere afspraken kunt komen dan kopen.

Textiel speelt regelmatig een grote rol bij evenementen, zoals marathons. De La Merce Race wordt al 40 jaar in september gehouden in Barcelona (Spanje). Traditioneel krijgt iedere deelnemer krijgt een speciaal loopshirt. De marathonorganisatie verduurzaamde de hele keten rond dit shirt: t-shirts met een ecolabel, bezorgd door milieuvriendelijke voertuigen en met zeer weinig verpakkingsmateriaal. Als koper kun je naast invloed uitoefenen op de kwaliteit en duurzaamheid van je product, ook voor de aanvoer en verpakking duurzaamheidseisen stellen.

In Odense, een andere Deense stad, die bekend staat om innovaties in de gezondheidszorg, wordt heel gericht gewerkt aan verduurzamen van kleding voor zorgprofessionals. Zeker in tijden van een pandemie, waarbij hygiëne nog belangrijker is dan anders, kan dit een flinke impact opleveren. De gemeentelijke gezondheidsdienst publiceerde in 2015 al een oproep tot het indienen van voorstellen voor het hele traject rond kleding voor een duur van 6 jaar voor de meer dan 2000 zorgprofessionals in de stad: de lease, de inzameling, het wassen en terugbrengen van zorgkleding naar 39 verschillende locaties in de stad. Daarbij moest de toeleverancier ook zelf zorgen voor het logistieke proces, en het inzamelen van data om de inventaris bij te houden. Het ging om alle kleding, inclusief regenpakken voor medewerkers die per fiets huisbezoeken afleggen, hoofdbedekking en beschikbaarheid in alle maten, inclusief zwangerschapskleding. Het ging om een contract van 3,3 miljoen euro voor zes jaar, en de geschatte besparingen door op deze manier slimmer te organiseren wordt geschat op 1,2 miljoen euro. Ook de duurzaamheidsimpact, met name op energieverbruik en water, is groot. Daarnaast laat de winnende aanbieder de kleding die niet langer bruikbaar is door mensen met afstand tot de arbeidsmarkt verwerken tot boodschappentassen, met een slogan om duurzaamheid in de stad te promoten.

Odense is daarbij ook nog aangesloten bij het Deense Partnership voor Groen Aanbesteden – een vrijwillige samenwerking tussen vooroplopende gemeenten en andere overheidsorganisaties om groen aanbesteden te versnellen. De leden van het partnership committeren zich aan het instellen van groene criteria voor het inkopen van 11 verschillende productcategorieën, inclusief het vervoer van voedsel en textiel.

In de Franse metropool Nantes is er in 2001 al een Nantes Procurement Framework ontwikkeld, sinds 2010 betrekt de regionale overheid daar ook alle relevante stakeholders bij het ontwikkelen van de Corporate Social Responsibility (CSR) criteria voor overheidsinkopen. Ook biedt Nantes een CSR-platform, waar publiek en private organisaties hun ervaringen te delen. Het doel van dit platform is elkaar te stimuleren en ondersteunen van duurzame activiteiten. Ook is er in 2017 de Responsible Purchasing Promotion Scheme geïntroduceerd; een handleiding voor de implementatie van publieke inkopen, en waar de strategieën van de lokale overheden zijn gepubliceerd. Een van de uitkomsten van de commitment naar duurzaam inkopen in Nantes is het onmogelijk maken van het inkopen van niet-gerecycled papier (behalve kassabonnetjes), het inkopen van duurzaam hout, milieuvriendelijke schoonmaakproducten en ontmoedigen van het gebruik van pesticides voor planten.

Zero Waste Scotland is een organisatie gefinancierd door de Schotse overheid en Europese subsidie.  Het doel is de vraag naar nieuwe grondstoffen onder inwoners en bedrijven te reduceren, en nieuwe kansen te ontdekken voor verantwoordelijke consumptie. Zero Waste Scotland biedt ook praktische tips voor inwoners, zoals hoe je herbruikbare mondkapjes kunt maken, maar zet zich ook in voor de nationale kwaliteitstandaard Revolve voor circulaire winkels in hergebruik van producten, zoals kleding, huishoudelijke producten, fietsen en boeken. De bewustwording van de urgentie van een circulaire economie in Schotland is te zien in het enthousiasme onder de consumenten. Met de vraag aan Schotse consumenten wie het ermee eens is dat tweedehands producten belangrijk zijn om de toekomst te beschermen, reageerde 47% met eens in maart 2020 en 59% in september 2020.

Schijf van groen(te) binnen de organisatie

Door de catering in je organisatie anders te regelen kun je ook flink impact maken. De gemeente Wenen (Oostenrijk)  voerde in alle organisaties groene criteria in voor voedselinkoop. De criteria nodigden aanbieders uit om hoogwaardig biologisch voedsel te produceren met hernieuwbare energie en te letten op duurzame transport en verpakking. De verpakking moest ook weer meegenomen worden door de aanbieder, en duurzaam verwerkt. In het Spaanse Barcelona stimuleerden scholen verduurzaming door voor alle facilitaire processen groene criteria op te stellen. Papier, IT-apparaten, catering, schoonmaak, afvalverwerking en gebouwonderhoud – alles moet zo duurzaam mogelijk.

In Lens (Frankrijk), München (Duitsland) en Ottignies-Louvain-la-Neuve (België) is er gestart met duurzame catering voor scholen door zo veel mogelijk CO2-neutraal geproduceerd en vervoerd maar vooral ook gezond en biologisch voedsel aan te bieden. Naast impact op de CO2-uitstoot van de organisatie, heeft dit ook een positief effect op het gedrag en gedachtegoed van de leerlingen door ze te laten kennismaken met biologisch producten en een gevarieerd dieet. Een dergelijke impact kun je door aanpakken van je kantine ook hebben op medewerkers in een organisatie. Mooie winst, naast het verduurzamen van het proces.

Financiële incentives: verduurzamen met BTW-korting

Naast bovengenoemde voorbeelden is er ook nog een ander soort maatregelen dat opvalt. Zo kun je landelijk aansturen op meer duurzaamheid door het verlagen of vrijstellen van BTW. In Nederland geldt er natuurlijk al een laag BTW-tarief op kleine reparaties, zoals die van fietsen en schoenen.

In België geldt iets dergelijks voor reparaties door sociale ondernemingen, waarbij de reparaties gecombineerd worden met training en (re-)integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zo sla je twee vliegen in één klap en zet je in op duurzaam en sociaal tegelijkertijd. Zweden zet een nog grotere stap: voor reparaties van huishoudelijke apparaten kunnen de inwoners van het land 50% van de kosten aftrekken van hun belastingaangifte.

Belastingaftrek kan ook worden toegepast bij donaties van goederen. In de staat New York kan je aan het einde van elk kalenderjaar een belastingteruggave ontvangen voor donaties van gebruikte goederen zoals textiel, meubels, en speelgoed aan non-profit organisaties.

In Toronto is er een programma, Material Exchange, voor bedrijven en non-profit. Hierbij is geprioriteerd dat de non-profits de materialen kunnen gebruiken voor re-use boven recycling of andere commerciële doeleinden, waarmee je dus hoger op de R-ladder hierboven scoort. Goede cases van materiaalstromen zijn overgebleven kleurpotloden en kleurboeken doorsturen naar peuterscholen. Een andere case is waarbij overgebleven bamboe van de dierentuin doorgestuurd is voor het gebruik als omheining bij boerderijen, of als habitat voor bijenpopulaties.

Uitzoomen van schaalniveau: belastingteruggave en materiaalstromen

Tot slot: wat zijn de next steps?

De vele initiatieven bieden verschillende inzichten in duurzaam inkopen. Rode lijn is wel het starten met koplopers, en niet te bang zijn om met je toeleveranciers in gesprek te gaan en uit te proberen hoe je kunt vergroenen. Ben je toe aan een nieuw inkoopcontract, dan kun je ook duurzaamheids- en sociale eisen opnemen in je criteria, daarvan zijn diverse voorbeelden te vinden. Mooi bijeffect is dat je door bijvoorbeeld duurzame catering ook kunt toewerken naar gedragsverandering. Voor nog een trede hoger op de R-ladder, kun je van recycle, repair en re-use toewerken naar refuse, waarbij je zo min mogelijk nieuwe grondstoffen verbruikt.

De Board helpt organisaties om meer (duurzame en sociale) impact te maken bij hun facilitaire inkopen. Wil je je ook aansluiten bij deze beweging en/of kennis hierover opdoen, bekijk dan de dossierpagina Inkopen met Impact of sluit je meteen aan.