Lessen van scenariotoepassingen in de praktijk

De MRA-scenario’s hebben zich bewezen als zeer bruikbaar instrument om grootstedelijke vraagstukken verder te verdiepen. Welke lessen kunnen we hieruit leren over het werken met scenario’s? En hoe kunnen we dit gebruiken richting de toekomst?

Scenario’s toepassen voor grootstedelijke vraagstukken

Martijn van Vliet (chief economist van de gemeente Amsterdam) is één van initiatiefnemers van de ontwikkeling van de MRA-scenario’s en is betrokken geweest bij uitwerkingen en verdiepingen hiervan. Van Vliet is groot voorstander om deze in het bedrijfsleven toegepaste manier van plannen ook te gebruiken bij maatschappelijke vraagstukken in een stedelijke context.

Inzicht in nieuwe ontwikkelingen én consequenties doordenken

Voor Van Vliet is scenarioplanning op twee manieren krachtig. Aan de ene kant helpt de methode bij het identificeren en duiden van nieuwe externe ontwikkelingen. Aan de andere kant helpt de methode bij het doordenken van de ultieme consequenties van reeds bekende ontwikkelingen. Zowel aan nieuwe als aan bestaande ontwikkelingen kleven namelijk onzekerheden en scenario’s helpen bij het doordenken van mogelijke consequenties.

Scenario’s wijzen op frictiepunten

De MRA-scenario’s worden vaak gebruikt om op zoek te gaan naar kansen, bijvoorbeeld om de economie te versterken. Minstens zo belangrijk is echter de rol die de MRA-scenario’s spelen bij het signaleren van frictiepunten. Ook bij economisch gunstige scenario’s zoals Global Giants of European Renewal is er sprake van veel potentiële frictiepunten. De verdieping van de MRA-scenario’s op het gebied van inclusiviteit is in dit kader zeer relevant. In de verdieping wordt bijvoorbeeld duidelijk dat er in de genoemde scenario’s een strijd is om ruimte, waardoor –met name in de stad Amsterdam – prijzen van vastgoed sterk stijgen. Voor grote groepen komt bijvoorbeeld de toegang tot betaalbare woonruimte in de knel. Hiermee komt de diversiteit van de stad onder druk te staan en wordt de economische weerbaarheid op langere termijn bedreigd.

Inzicht in meerdere plausibele transitiepaden

De MRA-scenario’s zijn ook doorvertaald naar de grootstedelijke uitdagingen Circulaire Economie en Talent voor de Toekomst van de Board. Bij Circulaire Economie is gekeken naar de rol van duurzaamheid in de vier MRA scenario’s en hoe een circulaire economie er in de verschillende scenario’s uit kan zien.

Dit heeft geholpen om snel tot goede strategische discussies te komen. Ze gaven de betrokkenen bij de uitdaging het inzicht dat er meerdere, plausibele transitiepaden kunnen zijn, dat circulariteit meerdere dimensies kan hebben. Het heeft ‘wensdenken’ ter discussie gesteld en nadenken gestimuleerd over hoe ook met ‘tegenwind’ de gestelde doelen te bereiken.

Scenario’s als stresstest

Bij Talent voor de Toekomst is voor de vier scenario’s geschetst hoe werk in de toekomst eruit kan zien en wat daarbij leidende waarden zijn, zowel bij werkgever als werknemer. Voor wat voor functies moeten mensen opgeleid worden, in wat voor arbeidsmarkt komen ze terecht?

De scenarioverdieping heeft geresulteerd in een hele mooie kruisbestuiving met andere onderzoeken naar werk in de toekomst. Waar andere onderzoeken hele concrete marktbehoeften naar functies en banen opwierpen, werden de scenario’s ingezet om na te denken of deze marktbehoeften in ieder scenario een rol speelden. Op deze wijze fungeren de scenario’s in feite als een soort stresstest op voorgesteld beleid. Zijn interventies altijd relevant of slechts in 1 of 2 van de scenario’s?

Scenario’s als bron van inspiratie én toetsingskader

Wat gebruikers van de scenario’s echt kan helpen in de toepassing van deze manier van denken, is om goed na te gaan waar je staat. Sta je net aan het begin van een strategische discussie over de toekomst, dan kun je de scenario’s uitstekend gebruiken om je te inspireren en om (nieuwe) handelingsopties te bedenken. Als je eigenlijk al een fase verder bent, en bijvoorbeeld al concrete beleidsplannen of andersoortige acties hebt, dan kun je de scenario’s juist goed gebruiken als toetsingskader.