Kijken voorbij de rankings: inzichten voor Amsterdam uit 25 benchmarks

Amsterdam scoort als internationale metropool goed op veel van de benchmarks die verschijnen om steden te ranken. Amsterdam doet mee in de Champions League van Europese steden als het gaat om aantrekken van buitenlandse bedrijven en het startup-ecosysteem. Welke lessen kunnen we trekken uit al die benchmarks? Op welke punten doen we het minder goed? En wat zijn aandachtspunten voor de toekomst?

Groei, innovatie en leefkwaliteit als selectiecriteria

Voor deze analyse hebben we een selectie gemaakt van 25 relevante benchmarks voor Amsterdam +Er komen jaarlijks vele rankings uit, ranglijsten van landen en steden, die elk wat anders meten en daardoor niet goed met elkaar te vergelijken zijn. Vanuit de Board kijken we daarom niet naar één benchmark, maar monitoren we een bredere selectie van 25 internationale benchmarks. We kiezen daarbij voor benchmarks die kijken naar steden (en niet naar landen) en focussen op de score van Amsterdam ten opzichte van Europese steden. In de analyse zijn de meest recente scores van de benchmarks meegenomen die zijn verschenen vanaf 2017 tot 1 maart 2019.. Deze benchmarks zijn gegroepeerd rondom drie onderwerpen:

  1. Groei: generieke concurrentiekracht, investeringsklimaat, toerisme & congressen
  2. Innovatie: innovatiepotentieel, startup ecosysteem
  3. Verdiepingsthema’s: leefkwaliteit, human capital en mobiliteit

Groei: aantrekkelijkheid van Amsterdam voor internationale bedrijven en bezoekers

Amsterdam doet het buitengewoon goed in de eerste categorie benchmarks gericht op generieke concurrentiekracht en investeringsklimaat. Meestal staat Amsterdam in deze rankings op de derde plaats, na de grote metropolen Londen en Parijs –  en de laatste jaren scoort Amsterdam steeds beter. Amsterdam wordt ook wel aangeduid (in de Cities in Motion Index) als de nummer 1 onder de middelgrote steden.

De aantrekkingskracht van Amsterdam blijkt ook uit de jaarlijkse toename van het aantal nieuwe buitenlandse bedrijven in de regio. Voor het aantrekken van toerisme en congressen is de score op de benchmarks wat lager. Reden hiervoor is dat deze benchmarks vooral kijken naar absolute aantallen, in termen van relatieve groei (per capita) heeft Amsterdam wel de hoogste groei van toeristen van alle grote steden. +European Cities Marketing Benchmark Report 2018: Amsterdam heeft hoogste groei toeristen van top-10 steden met ruim 13%

Naast de positieve economische effecten heeft de toenemende druk op de stad ook een negatieve impact op de leefbaarheid. Bij internationale congressen is er nog terrein te winnen, bijvoorbeeld door het aantrekken van congressen meer te koppelen aan de thema’s waarop we regionaal uitblinken. In onderstaande figuur zie je een overzicht van de score van Amsterdam op ‘groei’, ten opzichte van de belangrijkste Europese steden uit de benchmarks.

Amsterdam is internationaal goed bereikbaar én prettig om te wonen

Sterk punt van de Amsterdamse regio in de generieke benchmarks is de uitstekende internationale connectiviteit (Schiphol, haven, greenport Aalsmeer, datacenters). Daarnaast scoort Amsterdam in vergelijking met andere steden in de volle breedte goed op meerdere dimensies (economie, bereikbaarheid, technologie, menselijk kapitaal, sociale cohesie, leefkwaliteit, milieu). Het vinden van deze juiste balans is een complex proces waar veel steden in toenemende mate moeite mee hebben. Amsterdam doet dit relatief goed. Terugkerend zwak punt van Amsterdam in de benchmarks is de lage investeringen in Research & Development (R&D). Dit wordt in belangrijke mate veroorzaakt doordat Amsterdam een sterke dienstensector heeft, een sector die traditioneel laag scoort op R&D. +Zie hiervoor een analyse van het Rathenau instituut. Dit punt is dan ook lastig te verbeteren.

Opkomst van supersteden en megaregio’s

Een nieuwe trend is de wereldwijde opkomst van supersteden: dit zijn stedelijke regio’s waar groei van grote bedrijven en hoofdkantoren zich clustert, talent beter is opgeleid en meer nieuwe technologieën worden geïmplementeerd. Dit beeld komt ook uit de benchmarks: de verschillen tussen de topsteden en de achterblijvers wordt groter. En Amsterdam behoort tot de categorie topsteden. Dit blijkt ook uit ander onderzoek van McKinsey, waarbij Amsterdam samen met Rotterdam als 1 van de 50 mondiale supersteden wordt getypeerd.

Richard Florida spreekt over 29 megaregio’s die de wereldeconomie aandrijven en positioneert Amsterdam als onderdeel van de één na grootste megaregio in de wereld (Amsterdam-Brussel-Parijs-München).

Dit illustreert onze toenemende afhankelijkheid van internationaal gedreven groei en de noodzaak om tot de ‘winners’ te behoren. In dit internationale krachtenspel worden de grenzen van de regio vager en is het nodig om op grotere schaal de samenwerking met nabijgelegen regio’s aan te gaan.

Innovatie:sterk ecosysteem in Amsterdam voor vernieuwing van de economie

Amsterdam scoort in de tweede categorie benchmarks over innovatiepotentieel en startup-ecosysteem in de top-5 van Europese steden (zie onderstaande figuur). Sterke punten zijn het hoge kennisniveau, ondersteuning van innovatieve ondernemers, digitale connectiviteit en goede toegang tot startupkapitaal. Het Amsterdamse startupecosysteem heeft de afgelopen jaren een enorme boost gekregen door het succesvolle programma Startup Amsterdam. Toch zien we in de figuur dat Amsterdam laag scoort in twee van de geselecteerde benchmarks. Dat komt vooral door onvoldoende beschikbaarheid van techtalent en achterblijven van doorgroeikapitaal voor scale-ups. +Dit blijkt ook uit cijfers van de European tech investment tables van Pitchbook: hierin staat Amsterdam zesde qua omvang van venture capital funding in techbedrijven in 2018 (achter steden als Stockholm en Barcelona).  Vanuit de Board pakken we het  knelpunt van onvoldoende tech talent actief aan met het nieuwe programma TechConnect.

Sterke positie van Amsterdam als kennisregio

De benchmarks illustreren de kracht van Amsterdam als kennisintensieve regio met een sterke basis voor innovatief ondernemerschap. Dit geldt niet alleen voor de techsector, maar ook voor het Life Sciences & Health cluster. De komst van het European Medicines Agency (EMA) naar Amsterdam is een katalysator voor verdere versterking van het internationale profiel van Amsterdam als sterke Life Sciences & Health regio. Hiervoor heeft de gemeente Amsterdam begin 2019 in samenwerking met de Board een actieprogramma gelanceerd. Amsterdam onderscheidt zich internationaal ook door een bottom-up gedreven innovatieaanpak waarvoor in 2016 de prijs voor innovatiehoofdstad van Europa (iCapital) werd gewonnen. Via het programma Amsterdam Smart City wordt vanuit publieke waarden continu gewerkt aan slimme oplossingen voor de inwoners van de stad.

Werken aan inclusieve groei vanuit allianties met andere Europese steden

Nadeel van benchmarks is dat deze soms te eenzijdig kijken naar economische baten en geen oog hebben voor de keerzijde van groei. Treffend voorbeeld is San Francisco dat dankzij Sillicon Valley hoog scoort in tech-gerelateerde benchmarks. De ongelijke verdeling van groei in deze stad leidt er daarbij wel toe dat de verschillen tussen arm en rijk groter worden, er onvoldoende betaalbare woningen beschikbaar zijn en toenemende polarisatie op thema’s als migratie, houding ten opzichte van technologie en globalisering. Dit is een voorland waar we in Amsterdam niet in willen en hoeven te belanden. Juist Amsterdam kan internationaal hét voorbeeld zijn hoe technologie en inclusiviteit met elkaar kunnen worden verbonden. Het eerder genoemde TechConnect programma is hiervan een goed voorbeeld. Door coalities op dit front te vormen met andere Europese steden kunnen we tegenwicht bieden aan de VS en China.

Verdieping Human Capital, Mobiliteit en Leefkwaliteit: werk aan de winkel voor Amsterdam

De derde categorie benchmarks die we uitlichten gaan over specifieke onderwerpen waar we ons als Board ook op richten: Human Capital en mobiliteit en het thema leefkwaliteit als overkoepelend doel. Op deze benchmarks is het beeld voor Amsterdam minder positief dan op de vorige benchmarks over groei en innovatie (zie onderstaande figuur).

Amsterdam is sterk in aantrekken talent, maar scoort laag in ontwikkeling en vasthouden talent

Human capital is een structureel zwak punt van Amsterdam in veel benchmarks. Ook in de generieke benchmarks komt dit nadrukkelijk naar voren. Het probleem ligt daarbij niet op het aantrekken van talent – hierin scoort Amsterdam juist goed – maar wel in de ontwikkeling en vasthouden van talent. Men signaleert dat het aanwezige talent in de stad, uit alle lagen van de bevolking, beter benut kan worden. Dat talent lastig in onze metropool te houden is, komt vooral door de hoge kosten van wonen in de stad. De sterke aantrekkingskracht van Amsterdam op talent hangt natuurlijk ook sterk samen met de twee aanwezige universiteiten. +Er zijn meerdere rankings waar de Amsterdamse universiteiten in tevoorschijn komen: QS, THE, Shanghai, Leiden ranking.  De laatste jaren is er een sterke toename van internationale studenten in Amsterdam.

Uitrol van meer smart mobility oplossingen en beter benutten van OV

Op het terrein van mobiliteit scoort Amsterdam relatief goed op fietsen, autodelen en Mobility as a Service oplossingen. Op dit laatste punt worden weliswaar stappen gezet in Amsterdam, maar het tempo van praktische uitrol van smart mobility concepten blijft nog achter. Zwak punt in de benchmarks is het gebruik van het openbaar vervoer (OV) in Amsterdam. De toegankelijkheid is goed, maar de kosten van OV zijn hier relatief hoog. Ook wordt de huidige infrastructuur in Amsterdam nog niet optimaal ingezet (denk bijvoorbeeld aan de lage frequentie van metrolijnen). Vanuit best practices in andere steden, zoals Stockholm, kan ook worden gekeken naar andere manieren van beprijzing van mobiliteit.

Amsterdam is een zeer veilige stad, maar luchtkwaliteit blijft achter

Amsterdam heeft de unieke combinatie van global business hub en leefbare stad. Sterke punten uit de benchmarks op het gebied van leefbaarheid zijn: veiligheid, cultuur, voorzieningen op internationaal topniveau, fietsstad. Zwakke punten zijn de luchtkwaliteit en tegengaan van luchtvervuiling.

Combinatie van benchmarks geven ons waardevolle informatie

Benchmarks bieden waardevolle lenzen om naar de prestaties en uitdagingen voor Amsterdam te kijken vanuit een internationaal perspectief. De positie van Amsterdam in de benchmarks is goed, maar dit geeft geen vanzelfsprekendheid voor de toekomst. De Board herhaalt deze benchmarkanalyse jaarlijks om nieuwe trends en ontwikkelingen in het internationale speelveld te identificeren – en te vertalen naar kansen voor Amsterdam.