Ver toekomstbeeld wordt opeens realiteit door focus op lokale economie

Leestijd: 12-15 minuten

Elke stad heeft inmiddels wel een ‘koop lokaal’-website waar je de winkels kunt vinden die open zijn en de restaurants die thuisbezorgen. Er ontstaan initiatieven in de buurt, zoals koken voor je buren en de hashtag #coronahulp op social media. Zelfs Buma-Stemra raadt aan om vooral Nederlandse artiesten te draaien, om onze culturele sector een hart onder de riem te steken (net of buitenlandse artiesten niet lijden onder deze crisis). We zitten vooral thuis, willen onze dierbaren beschermen en ook qua economie heeft de coronacrisis protectionistische trekjes: koop lokaal! Het lijkt alsof een van de vier 2040-scenario’s die de Board voor de MRA ontwikkelde nu pijlsnel onze dagelijkse realiteit wordt: Local for Local. In dit artikel verkennen we of dat zo is, en wat we van deze focus op lokaal zouden moeten meenemen ná de coronacrisis.

Als Board organiseren we Future Labs: gesprekken tussen strategen en creatieve denkers uit de Metropoolregio Amsterdam. Toen we ongeveer een jaar geleden vroegen wat de kans was op meer aandacht voor de lokale economie, versus de mondiale economie, dacht niemand van de deelnemers nog dat dat de komende jaren heel waarschijnlijk was. Maar nu, midden in de coronacrisis, zijn er allerlei signalen dat we ons de komende tijd zullen blijven concentreren op de lokale economie, of met andere woorden, dat het scenario Local for Local pijlsnel werkelijkheid aan het worden is.

Wat we onder andere signaleren:

  1. De Europese landen kiezen – ook doordat de EU maar heel beperkte bevoegdheden heeft op gebied van gezondheid – allemaal een eigen pakket coronamaatregelen
  2. De grenzen tussen veel landen zijn in meer of mindere mate op slot, de internationale personenverbindingen via rails en lucht vallen vrijwel stil en ook tussen regio’s in Nederland is veel minder verkeer
  3. Landen laten een ‘eigen bevolking eerst’ mentaliteit zien, bijvoorbeeld rondom medische hulpmiddelen
  4. We bewegen ons noodgedwongen in kleinere kringen en onze actieradius neemt af
  5. Bottom-up ontstaan allerlei interessante (commerciële) initiatieven om onze afhankelijkheid van mondiale goederenstromen te verminderen
  6. Nabuurschap en gemeenschapszin krijgen concreet vorm via individuele contacten maar ook via georganiseerde vrijwilligersacties

Als Amsterdam Economic Board ontwikkelden we de afgelopen jaren vier scenario’s voor de Metropoolregio Amsterdam, extreme situaties waarin de regio zich in 2040 zou kunnen bevinden. Idee is dat als je vanaf 2040 vanuit vier extreme situaties terug redeneert naar wat je nu zou moeten doen, je optimaal bent voorbereid op de toekomst. Eén van die scenario’s is getiteld Local for Local.

Local for Local – wat bedoelen we daarmee?

De vier toekomstbeelden voor 2040 zijn opgebouwd langs 2 assen: een verdeeld versus verenigd Europa en een bottom-up versus top-down economie. In het Local for Local scenario komen een verdeeld Europa en een bottom-up economie bij elkaar.

Kenmerken van dit scenario zijn bijvoorbeeld:

  • Focus op lokaal produceren
  • Zelfvoorzienendheid
  • Ondernemende en participerende inwoners
  • Besloten markt
  • Nationale kracht en regionale netwerken

Wijst alles erop dat we bijna in het Local for Local scenario zitten?

Zoals in elk complex systeem wijst niet alles in dezelfde richting. Scenario’s zijn voorstellingen van de toekomst die helpen om duiding te geven aan de wereld om ons heen. Maar het zijn géén voorspellingen. Local for Local lijkt dichterbij te komen, maar er zijn ook signalen die een andere kant op wijzen:

  • De toenemende druk in de EU om vergaande instrumenten zoals eurobonds in te zetten om de landen in Zuid-Europa die het hardst worden geraakt door de crisis te helpen wijst eerder op meer Europa dan minder.
  • Voor onze voedselvoorziening vertrouwen we op de internationale toelevering van grote bedrijven via supermarktketens om ons te blijven voorzien van levensmiddelen, wat duidt op mondialisering.
  • In de wetenschap wordt juist nu sterk internationaal gewerkt aan oplossingen, vaccins en behandelmethoden, ook een teken van een mondiale economie en grensoverschrijdende samenwerking.
  • Mensen organiseren zich in toenemende mate in (digitale) netwerken die het lokale juist ontstijgen.
  • Juist de grote mondiale (tech-)bedrijven krijgen opnieuw vertrouwen van ondernemers en consumenten. Denk bijvoorbeeld aan de meest gebruikte apps voor video-vergaderen.

In eerdere crises hebben we ook gezien dat mondialisering zich hoogstens tijdelijk laat afremmen. Wel is het interessant om te kijken wat er gebeurt nu de meeste grenzen dicht zijn en in ieder geval de fysieke mondialisering op een heel laag pitje draait.

Wat zien we in onze regio voor lokale initiatieven ontstaan? 

Concrete voorbeelden die we in deze regio zien:

Is dit een positieve ontwikkeling?

Net als elk scenario heeft het scenario Local for Local pluspunten. De economie wordt lokaler georganiseerd en is daardoor meer zelfvoorzienend. Creatieve ondernemers ontwikkelen gewilde producten en diensten met een menselijke maat, in regionale netwerken staan collectieve waarden zoals inclusiviteit en duurzaamheid centraal.

Er is een herwaardering van creativiteit en ambacht, die bijvoorbeeld nodig is om de aanwezige schaarse grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk te blijven gebruiken. Technologie ondersteunt daarbij de mens – met 3d printen kan de regio bijvoorbeeld een groot scala aan onderdelen en producten blijven produceren.

De samenwerking tussen grote en kleine organisaties wordt gelijkwaardiger, omdat ieders inzet nodig is – dit past goed bij het DNA van de metropoolregio Amsterdam (‘de Amsterdam approach’).

Zijn er ook nadelen in dit scenario?

Met scenario’s kijk je naar alle kanten. En Local for Local heeft uiteraard ook een aantal evidente minpunten.
Ten eerste zit de wereldeconomie in een crisis, waardoor er minder investeringsruimte is, en mensen hun baan kwijtraken. Is onze regio in staat deze economische klap op te vangen? Hoe houden we publieke voorzieningen in stand en het sociaal fundament op orde?
Ten tweede is niet alleen de regionale schaal maar ook de schaal van Nederland niet groot genoeg om alle noodzakelijke aspecten van de economie goed in te vullen. De Nederlandse afhankelijkheid van export maakt onze positie wankeler, en vraagt waarschijnlijk om een heel andere visie op de Nederlandse economie, met een lager welvaartsniveau dan de afgelopen jaren.
Ten derde is ook de geopolitieke situatie in tijden van crisis minder stabiel. De EU staat op dit moment op verschillende manieren onder druk en buiten de EU heerst een grillige machtspolitiek.

Oké, maar wat kunnen we hiermee?

Of de beweging die we nu zien tijdelijk is, of dat we in onze regio langdurig meer op ons zelf worden teruggeworpen, is moeilijk te overzien. Historisch gezien is globalisering door eerdere crises en rampen slechts tijdelijk afgeremd. Experts denken dat we pas over anderhalf jaar terug zijn bij een normale samenleving. Wat ons betreft staat voorop dat we blijven streven naar een slimme, groene en gezonde toekomst van de Metropool Amsterdam. De kunst wordt om enerzijds de komende periode de goede elementen uit het Local for Local scenario te omarmen en te zorgen dat we deze kunnen behouden voor de periode na de coronacrisis. En anderzijds, om voorbereid te zijn op de nadelen en de regio hierop weerbaar te maken.

Hoe maken we dat concreet?

Om de goede elementen van Local for Local te behouden kunnen we een aantal lijnen van activiteiten onderscheiden, hier uitgesplitst naar thema en gelinkt aan de onderwerpen waar de Board aan werkt.

Duurzame mobiliteit en logistiek: groei van duurzame opties voor transport
Hoe behouden en ondersteunen we waardevolle en kansrijke lokale initiatieven die in de crisis opkomen en groeien. Daarbij kun je denken aan het inzetten op duurzame mobiliteitsoplossingen om het thuis laten bezorgen van producten zo schoon en efficiënt mogelijk te laten verlopen. Hierdoor kunnen in de toekomst nog veel meer organisaties gebruik maken van duurzame logistieke processen.  De Board werkt hieraan in de activiteiten rond inkopen en de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek. Via de links kun je hierbij aansluiten.

Circulaire economie: bewustzijn stimuleren en structureren met data en inkopen
De aandacht voor lokaal produceren en minder weggooien zorgt voor meer bewustzijn rond de circulaire economie. Hoe kunnen we dit bewustzijn en bijbehorende activiteiten na de crisis vasthouden, en het sluiten van materiaalketens versterken, zodat er geen afval ontstaat? De beschikbaarheid van de juiste gegevens, ofwel data, zorgt voor een enorme boost in de circulaire economie. Zo zet Madaster, een van de winnaars van de prijsvraag over datadelen van de gemeente Amsterdam, zich in voor een materialenpaspoort van elk gebouw. Hiermee kunnen materialen gevonden en hergebruikt worden. Als we op deze manier groepen van materialen in kaart kunnen brengen, dus ook in andere sectoren naast de bouwsector, leveren we een structurele bijdrage aan de circulaire economie. De Board werkt hier ook aan in andere activiteiten rond inkopen en circulaire economie. Je zou ook kunnen denken aan steun voor onderhouds- en reparatiebedrijven en tweedehandswinkels.

Juist nu investeren in een duurzame economie
Het Nederlandse kabinet besloot onlangs aangekondigde CO₂-maatregelen vanwege de coronacrisis voortaan in de ijskast te zetten. Terwijl uit onderzoek van IO Research in opdracht van Milieudefensie onder 2000 Nederlanders blijkt dat inmiddels 77% van de Nederlanders vindt dat het kabinet ook nu moet doorgaan met het bestrijden van klimaatverandering.  Voor de crisis was dat nog 65%. Daarbij geeft 1 op de 6 Nederlanders ook aan dat ze door de coronacrisis aan het denken gezet zijn over een betere samenleving en economie na de crisis. Ook vanuit economisch perspectief is het slim om anticyclisch te gaan investeren in een toekomstige economie die veel lokaler is georganiseerd vanuit de principes van duurzaamheid en circulariteit. Dat betekent nu investeren in duurzame bedrijvigheid én onderwijs. Zorgen dat we over drie jaar niet constateren dat we vakmensen tekortkomen. De Board werkt aan diverse initiatieven rond onderwijs in de uitdaging Talent voor de Toekomst, bijvoorbeeld rond onderwijs gericht op de circulaire economie. en de skills die nodig zijn voor een baan in de duurzame-energiesector (in House of Skills, gecoördineerd door overheden uit onze regio).
Daar hoort ook bij dat je gaat kijken naar betere verdienmodellen, die alle kosten meenemen, niet alleen de financiële. Dus ook effecten van een activiteit op planeet en samenleving. We schreven hier al eerder over in ons artikel over de donuteconomie, en komen binnenkort met meer.

Innovatieve, duurzame bedrijven steunen
Innovatieve duurzame bedrijven die onze economie na de crisis moeten aanjagen lijken nu tussen wal en schip dreigen te vallen bij nationale steunmaatregelen. Vooral startups en scale-ups komen niet altijd in aanmerking voor crisis-steun, maar we hebben ze na de crisis wel nodig voor een duurzame, groene economie. Het zou mooi zijn als we hiervoor bijvoorbeeld ook regionaal financieel instrumentarium zoals Invest-MRA (in oprichting) versneld kunnen inzetten, zodat deze bedrijven niet verloren gaan in de crisis. De Board is betrokken bij de start van dit fonds en zal deze boodschap ook meenemen.

Internationale connectiviteit onder de loep nemen
We keken voor de crisis al met behulp van de vier scenario’s met een groep strategen en creatieve denkers naar wat voor internationale connectiviteit onze regio nodig heeft in de toekomst. Laten we nog eens inzoomen op de elementen van het Local for Local scenario, zoals kritisch kijken naar wat je exporteert en importeert, en dat ook beter in kaart brengen met behulp van data, alsook het duurzamer maken van regionale verbindingen. 

Leefbaarheid op lokale schaal beschermen
Het laatste wat het Local for Local scenario ons leert, is dat het essentieel is om nu te zorgen dat door de coronacrisis de leefbaarheid en bedrijvigheid op lokale schaal niet enorm verslechtert, en daarbij met name de leefbaarheid in kleinere kernen en in wijken op peil te houden. Op verschillende manieren moeten we proberen de lokale ondernemers in de straat te houden, als belangrijke basis voor een Local for Local maatschappij.

Wil jij met ons meedenken over de regio na de coronacrisis? Doe mee aan de discussie op LinkedIn.

Goed artikel?

Laat hier achter hoeveel sterren jij het waard vindt.

[Totaal: 8   Gemiddelde:  4.1/5]