Hoe stellen we ons de toekomst voor na corona?

Leestijd: 17-20 minuten

Wat voor impact gaat de coronacrisis op onze toekomst hebben? We weten het niet, maar door slim gebruik te maken van scenario’s voor de Metropool Amsterdam, kunnen we al wel iets beter voorbereid zijn op de toekomst. In dit artikel nemen we je mee naar mogelijke toekomstbeelden in 2040, en weer terug naar de huidige realiteit. Met deze analyse hoe coronatrends de toekomst van de regio zouden kunnen beinvloeden, bieden we een bouwsteen om een regionale strategie toekomstproof te maken.

 

Hoe zou het zijn als we de komende jaren in de zomer thuis blijven of dichterbij op vakantie gaan? Wat betekent het voor de economie van onze regio als de grenzen met regelmaat gesloten worden? En hoe ziet de toekomst van mobiliteit eruit als we het openbaar vervoer uitsluitend voor  noodzakelijke reizen mogen gebruiken? Het nadenken over hoe recente ontwikkelingen kunnen doorwerken op de lange termijn kan nogal overweldigend zijn –  er zijn zoveel onzekerheden om rekening mee te houden. Waar moet je nu op inzetten? Wat weeg je af tegen wat? Daarom gebruiken wij het hulpmiddel toekomstscenario’s.

Toekomstscenario’s werken als het ware als een kompas om onze strategie voor een slimme, groene, gezonde regio uit te zetten. Dit kompas krijgt nu een klap door de coronacrisis – een onvoorspelbare en ingrijpende verandering – en de wijzer die door de klap alle kanten uitslaat moet weer even tot rust komen. Dat doen we door te kijken welke trends door de coronacrisis versneld worden, en welke juist vertragen. Daarmee verkennen we de nieuwe, aangepaste richting van de kompasnaald, en weten we met welke krachten we rekening moeten houden om koers te houden.

Nóg meer scenario’s?

O jee – nog meer scenario’s, denk je misschien. Door de huidige onzekerheid grijpen veel denktanks en maatschappelijke organisaties naar scenario’s om de toekomst te kunnen duiden. Het CPB presenteerde onlangs ramingen en scenario’s. Het STT heeft net toekomstbeelden uitgebracht. Het onderzoeksbureau SEO kwam recent met scenario’s over de impact op de economie van de MRA. En ongetwijfeld nog vele anderen. Iedereen wil grip krijgen op een ongrijpbare toekomst. Scenario’s zijn daarvoor hét analytische middel. Alleen zo simpel is het net niet, want…

 

Bij verschillende soorten onzekerheden horen verschillende tools


Het boek 20/20 Foresight van de auteur Hugh Courtney biedt een raamwerk om te begrijpen dat bij verschillende soorten onzekerheden, verschillende soorten tools horen. Er zijn verschillende soorten scenario’s:

  • Type 1: Forecasting, waarbij de onzekerheid klein is en het vaak wel helder is welke kant het op gaat. Denk bijvoorbeeld aan demografische ontwikkelingen.
  • Type 2: What if-scenario’s, waarbij één onzekerheid voorop staat. Wat betekent bijvoorbeeld de duur en hevigheid van de coronacrisis voor de klimaatopgave in de Metropoolregio Amsterdam? Vooral geschikt voor de korte termijn.
  • Type 3: Scenarioplanning, waarbij twee kernonzekerheden tegen elkaar worden uitgezet om verschillende toekomstbeelden te creëren. Dit is de methode die wij al eerde gebruikten om de MRA toekomstbeelden voor 2040 te maken. Dit type scenario’s is geschikt voor het verbinden van visie op de lange termijn aan acties op de korte termijn.
  • Type 4: Chaostheorie, om te gebruiken als vele onzekerheden over elkaar heen buitelen.

Aha, maar over welk type scenario’s gaan wij het nu hebben?

We hebben het hier over de type 3 scenario’s, waarbij je twee onzekerheden tegen elkaar uitzet. Die scenario’s hebben we al eerder gemaakt voor de MRA. Ze zijn ingedeeld rond de assen Europa (verenigd of verdeeld) en aansturing (top down of bottom up, ofwel marktgedreven of mensgericht). Nu verdiepen we de vier MRA toekomstbeelden voor 2040 met de actualiteit rondom corona. Hoe versnelt de coronacrisis bepaalde trends in die toekomstbeelden? En hoe zou de wereld er dan uit kunnen zien?

Ga met ons mee naar 2040

Hierdoor wordt zichtbaar hoe coronatrends bijdragen aan het mogelijk ‘waarheid worden’ van elk scenario. We sommen kort op welke ontwikkelingen impact hebben op onze toekomst. Daarvoor nemen we je mee naar de mogelijke toekomst in 2040 in 4 scenario’s. Via de uitklappijltjes vindt je meer informatie rond die actuele ontwikkelingen en bronnen waarop we dat toekomstbeeld baseren. Denk aan de huidige ontwikkelingen, zichtbare trends, meningen van experts, initiatieven, etc.

Stel je voor: een wereld van Global Giants

In het scenario Global Giants, linksboven in het kwadrant, is de economie top-down georganiseerd en Europa sterk verenigd. Dat betekent een wereld van grote multinationals, de global giants, die veel macht hebben. Marktdenken staat centraal, het sterke Europa richt zich vooral op economische groei om mondiaal te blijven concurreren. Lees meer over dit scenario.

Welke ontwikkelingen rondom de coronacrisis versnellen het toekomstscenario Global Giants? 

Welkom in 2040:

In 2040 zijn niet de meest innovatieve of de meest duurzame bedrijven het sterkst uit de crisis gekomen, maar de bedrijven met sterkste reserves. Zij hebben voor lage prijzen concurrenten kunnen overnemen, hun kwetsbare plekken kunnen afdekken door overnames in de waardeketen (verticale integratie) en goedkoop assets kunnen aanschaffen (bijv. inkopen in havens, etc.) In bijna iedere sector zijn ‘winner takes it all’ spelers ontstaan. Kleinere bedrijven hebben moeite om te concurreren met de schaalvoordelen van de grote globale spelers. Volgens Bartelsman (hoofdeconoom bij de Conference Board in de VS) zal een toplaag van bedrijven die de coronacrisis overleven er sterker uitkomen. ‘Dat de winnaars weer in de hoek van Google, Facebook en Amazon zitten lijkt me zeker. Als de sterke partijen overblijven is dat goed voor de productiviteit, maar worden de verhoudingen ook schever.’

Big Tech bedrijven zijn nog groter en machtiger geworden in het mondiale speelveld, die versneld digitaliseerden in de crisis. Zij zetten ook de toon voor de relatie tussen werkgever en werknemer, en de relatie tussen bedrijf en klant. De inzet van big data voor het sturen van werkprocessen, het controleren van werknemers en de prijszetting richting klanten heeft ervoor gezorgd dat “surveillance capitalism” het nieuwe normaal is geworden. - De tech sector doet het in deze crisis goed, wat de interesse wekt van investeerders. Europese techbedrijven zijn inmiddels bijna defensieve aandelen geworden, zegt Albert Jellema, eigenaar van ProBeleggen.nl. Eerst ging je in bier en voeding voor stabiliteit, nu hoort tech daar ook bij.
- Google en Apple manifesteren zich nadrukkelijk ook als leidende spelers bij het zoeken naar oplossingen voor corona-tracking.
- Een aantal startups en scaleups hebben zich in ongekend tempo ontwikkeld tot big tech bedrijven. Zoom ging van 10 miljoen gebruikers per dag (december 2019) naar 200 miljoen (midden april 2020) naar 300 miljoen (eind april 2020)

Internationale ketens zijn de norm, en Azië is nog steeds de fabriek van de wereld. Van de coronaperiode is geleerd: om toekomstige haperingen in productie en transport op te kunnen vangen zijn de Global Giants grotere, strategische voorraden gaan aanleggen op meerdere plekken in hun supply chains. - De groei van Amazon is illustratief voor een Global Giant met mondiale supply chains: Maersk heeft extra containerschepen ingezet om aan de vraag van Amazon te kunnen voldoen. De beurskoers van Amazon heeft een vlucht genomen. Amazon Air, nu al de vierde grootste Europese vrachtluchtvaartmaatschappij zal de markt verder veroveren. Het vermogen van Jeff Bezos is dit jaar met $25 miljard gestegen.
- De economie van China heeft zich snel hersteld, dankzij binnenlandse consumptie. Wel blijft het de vraag of de economische groei doorzet in de vorm van een V-vorm (snel herstel van het schok effect van Corona) of een W-vorm (een tweede corona-golf).
- Lufthansa verdubbelt het aantal vrachtvluchten tussen Europa en China tijdens de corona-crisis.
- Retailers nemen hun supply chains onder de loep. CEO van Ahold Delhaize, Frans Muller: ‘Waar ligt onze voorraad, waar ontstaan mogelijk tekorten, kunnen we veiligheidsvoorraden aanleggen? Je kan garnalen uit Vietnam halen, maar als de verpakking uit China moet komen en de fabrieken daar dichtgaan, heb je alsnog een probleem.’

Duurzaamheid werd naar de achtergrond geschoven. Europa heeft in de lockdown, en tijdens de recessie die hierop volgde, bijna alle financiële middelen aangewend om bedrijven en overeind te houden en lokale economieën draaiende te houden. Hierdoor bleven maar weinig middelen over voor de Europese ‘Green Deal’. Er zijn discussies over het stellen van voorwaarden aan bedrijven die een beroep doen op steunkapitaal van de overheid. Tot op heden is hier geen daad bij het woord gevoegd in de vorm van voorwaarden op het gebied van duurzaamheid en ligt de focus op baanbehoud.

Voor onze voedselvoorziening zijn we blijven vertrouwen op de internationale toelevering van grote bedrijven via supermarktketens. Nederland heeft haar sterke rol weten te behouden als handelsnatie in agri producten. - In crisistijd kopen consumenten ineens massaal producten van vertrouwde merken, die vóór de uitbraak van het coronavirus eigenlijk nog amper groeiden. Unilever, Nestlé en de grote supermarkten profiteren hier bijvoorbeeld van.
- Consumenten kiezen voor in plastic verpakt voedsel vanwege veiligheid en hygiëne.

De trends in het retail landschap werden versneld. In korte tijd vond een enorme verschuiving plaats naar online shoppen en thuisbezorgen. Retail ketens voor wie online nog geen geïntegreerd deel van hun business model was, kwamen in de problemen. Europese winkels en producenten kwamen in de verdrukking door de toenemende vraag van consumenten voor goedkope producten en de overproductie in China. In een golf van faillissementen werden de grotere spelers met Europese steun overeind gehouden. Westerse bange, onzekere consumenten hebben een sterke voorkeur voor online en goedkoop. En China zit met een enorme industriële overcapaciteit. Eind februari stond 36% van de bedrijven in de Chinese industrie in het rood. Maar hun investeringen zijn blijven groeien met ruim 6%; hun productie van afgewerkte goederen met bijna 9%.

Stel je voor: een wereld van European Renewal

Het scenario European Renewal, staat voor een wereld waarin een verenigd Europa een bottom-up georganiseerde economie en samenleving stimuleert. Nationale overheden hebben in dit scenario beperkt invloed en bewonerscollectieven nemen zelf initiatief en gemeenten en regio’s bepalen veel zelf. Lees meer over dit scenario.

Welke ontwikkelingen rondom de coronacrisis versnellen het toekomstbeeld European Renewal?

Welkom in 2040:

De spanningen liepen in eerste instantie hoog op, o.a. door de houding van Nederland in het verlenen van financiële steun voor Zuid-Europese landen, maar al snel zochten de Europese lidstaten weer toenadering tot elkaar. Europese leiders realiseerden zich dat de coronapandemie een voorteken van een onzekere toekomst is. Door internationaal verkeer van mensen en grootschalige landbouw en veehouderij wordt de kans op pandemieën groter, en door klimaatverandering neemt de kans op natuurrampen toe. Om onze weerbaarheid te vergroten tegen ontwikkelingen binnen en buiten Europa, was regionalisering en diversifiëring van supply chains nodig. Er wordt daarom in 2040 veel sterker samengewerkt op Europees niveau en er zijn meervoudige ketens ontstaan. Bedrijven zijn hierdoor minder afhankelijk van één leverancier (bijv. Roche) of keten of van één of enkele landen voor strategische producten als medicijnen. Deze ontwikkeling bood kansen voor kleinere bedrijven en er ontstonden nieuwe ecosystemen. - Bottom-up ontstaan allerlei interessante (commerciële) initiatieven om onze afhankelijkheid van mondiale goederenstromen te verminderen, met name op het gebied van voedsel. Barbara Baarsma, directievoorzitter Rabobank Amsterdam en hoogleraar economie aan de UvA pleit voor ‘een beter evenwicht tussen korte lokale en lange internationale voedselketens’.
- Theo Notteboom, havenexpert bij onder andere de universiteit van Antwerpen, is ervan overtuigd dat bedrijven maatregelen zullen nemen om de afhankelijkheid van China te verminderen. ‘De logistieke ketens zullen anders worden ingericht.’ Dat betekent in zijn visie dat bewegingen die al gaande zijn, zoals het verplaatsen van de productie of het meer spreiden van voorraadketens, zullen worden versneld door de huidige crisis. Notteboom: ‘De automobielindustrie bijvoorbeeld kan vaker voor toeleveranciers kiezen die zijn gegroepeerd rond de productielocaties. Ik denk dat het gaat naar clustering.’ Dat kan negatief uitpakken voor een haven als die van Rotterdam, die nu sterk afhankelijk is van China. De containeroverslag is voor rond de 40% toe te rekenen aan de handel met dat land.

Open source heeft een grote rol in het innovatielandschap, vaak in combinatie met een vereenvoudiging van producten en diensten. Open source producten en diensten bevatten vaak minder (onnodige) toeters en bellen en bieden heldere en eenvoudige oplossing voor een duidelijke vraag. Daardoor zijn ze sneller te ontwikkelen, op meer plekken te produceren, sneller implementeerbaar en is het onderhoud eenvoudiger en goedkoper. - In slechts enkele weken ontwikkelde meerdere partijen beademingsapparatuur die tegen een fractie van de reguliere prijs, en door lokale partijen te fabriceren is. Op verschillende plekken in Nederland is er een apparaat zo goed als klaar voor productie, zoals bij het Enschedese bedrijf Demcon, het project FreeBreathing van het Limburgse Stogger en op de TU in Delft. Deze laatste is door Delftse studenten in 3 weken ontwikkeld, is goedgekeurd en klaar voor productie, en het ontwerp wordt open source beschikbaar gemaakt.

Het werd duidelijk dat risico’s van buiten de financiële sector, bijvoorbeeld een negatieve olieprijs, de financiële stabiliteit ernstig kunnen bedreigen. In 2020 ging nog 80% van energie-investeringen naar fossiele sector, wat grote risico’s voor het hele financieel systeem met zich meebracht. Er ontstond politieke aandacht voor het versneld ‘verduurzamen’ van de balansen in de financiële sector. Eind april kwamen Groenlinks en drie coalitiepartijen tot een initiatief om de financiele sector versneld weerbaar te maken voor klimaatverandering via wettelijke ingrepen. Vanaf volgend jaar zou ook de bankenbelasting ‘vergroend’ moeten worden.

De nadelen van een grootschalig aanbodgestuurd systeem werden duidelijk door de volatiliteit in olie- en energieprijzen, waarbij regelmatig negatieve prijzen golden. De veerkracht van ons energiesysteem en de effecten op economische systemen werden een belangrijk punt op de agenda. Europa zette in op een ‘resilient’ energiesysteem en klimaatneutraliteit. Door een combinatie van de Europese Green Deal en regionale Green Deals stimuleren bottom-up organisatie en top-down sturing elkaar hierin. - De EU presenteerde eind mei een nieuw herstelinstrument en zet hiermee in op ‘herstel en voorbereiding voor de volgende generatie’ met de EU Green Deal als leidende strategie voor herstel.
- Daarnaast heeft de EU het voornemen om de komende tien jaar drie miljard nieuwe bomen te planten, maakt deel uit van een gigantisch pakket voorstellen over biodiversiteit en duurzame voedselketens.

Op Europees niveau worden vitale functies in de maatschappij en de economie meer op systeemniveau bekeken. Wat kunnen we doen als de capaciteit in een regio of land door een crisis tekortschiet? Hoe zorgen we ervoor dat de juiste zaken op het juiste moment op de juiste plek in de EU beschikbaar zijn? De gezondheidszorg, in het verleden altijd een verantwoordelijkheid van de lidstaten zelf, is in 2040 op een aantal onderwerpen een Europees thema. Er kwamen ook richtlijnen voor beschikbaarheidsfuncties, die op nationaal niveau verder uitgewerkt werden. Denk aan aantal ic-bedden, opslagcapaciteit voor duurzame energie, voorraad van strategische goederen, etc. Afhankelijk van de sector, wordt die beschikbaarheidsfunctie op verschillende manieren gefinancierd (door de EU, door lokale overheden, als opslag op de consumentenprijs, etc.). - ‘We dachten dat een mondkapje en een chirurgenschort geen waarde hadden, in zakelijk opzicht. Het kost misschien €0,40’, zei president Macron van Frankijk in een interview met de Financial Times. ‘Maar ze hebben een enorme waarde als ze opraken en we ze niet zelf kunnen produceren.’
- Zorg er daarom als overheid voor dat deze spullen voldoende op voorraad liggen, vindt Schipper. ‘Ik zou daar beleid op voeren. Misschien kost het honderd miljoen per jaar. Maar kijk eens wat het nu kost aan leed en mensenlevens dat we niet genoeg spullen hebben.’
- Zwitserland heeft de grootste strategische voorraad van voedsel en medicijnen van de wereld, maar heeft geen eigen loodsen waar het de goederen opslaat. Zo’n 300 bedrijven, zoals Nestlé, Coop en Novartis, zijn verplicht een deel van de eigen voorraden aan te houden in hun eigen magazijnen, loodsen en tanks. Zo worden de kosten voor de burger, zo’n €12 per jaar, laag gehouden.

Stel je voor: een wereld van International Alliances

In het scenario International Alliances, valt Europa uiteen en de economie werkt sterk top-down, wat leidt tot een wereld van protectionisme en nationalisme, met onenigheid tussen voormalige EU-lidstaten. In deze wereld zoeken stedelijke regio’s naar allianties met andere regio’s om competitieve voordelen te kunnen behalen. Lees meer over dit scenario.

Welke ontwikkelingen rondom de Coronacrisis versnellen het toekomstbeeld International Alliances?

Welkom in 2040:

Door de corona crisis liepen de spanningen tussen Europese landen snel op. Landen kregen meer ruimte om bedrijven en werkgelegenheid te ondersteunen, iets wat in een normale situatie niet toegestaan is omdat het oneerlijke concurrentie in de hand werkt. Rijke landen zoals Duitsland en Nederland konden deze ondersteuning in veel sterkere mate inzetten dan de armere Zuid-Europese landen. Daarnaast trapte een aantal landen, waaronder Nederland en Duitsland, steeds weer op de rem indien er nieuwe maatregelen nodig waren voor het verlenen van steun aan Zuid-Europese landen. In 2040 is er een grote kloof tussen noordelijke en zuidelijke lidstaten ontstaan in Europa. - GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout noemt de coronacrisis ‘een symmetrische schok’, waarbij de oplossing ‘asymmetrisch’ kan worden ‘door verschillen in rijkdom’.
- Philipp Heimberger waarschuwt: ‘corona kan voor de eurozone de genadeklap geven’.

Landen hebben in de crisis een ‘eigen bevolking eerst’ mentaliteit aangenomen, wat spanningen opleverde tussen lidstaten. Zo toonde corona dat hulp bieden aan andere landen, bijvoorbeeld het leveren van medische hulpmiddelen, met veel weerstand werd ontvangen. - De Europese landen kiezen – ook doordat de EU maar heel beperkte bevoegdheden heeft op gebied van gezondheid – allemaal een eigen pakket coronamaatregelen.
- De strijd om medisch materiaal wordt steeds harder. Zo moest het Verenigd Koninkrijk de Royal Airforce inzetten om persoonlijke beschermingsmiddelen op te halen in Istanboel. Turkije heeft exportrestricties ingesteld op medische benodigdheden. President Trump ging zelfs zo ver dat hij een Duitse bestelling van 200.000 medische mondkapjes onderschepte bij de Amerikaanse producent 3M in Thailand. 40% van alle persoonlijke beschermmiddelen wordt geproduceerd in China (17%), Duitsland (13%) en de VS (10%).

Ook wereldwijd zagen we geopolitieke effecten. Amerika en China hadden een polariserende wisselwerking en kwamen in een diepere handelsoorlog terecht. Een aantal landen ontwikkelden zich tot illiberale democratieën. De verschillen tussen rijke en arme landen werden groter, waarmee nieuwe vluchtelingenstromen ontstonden. - De oplopende spanningen tussen Amerika en China zorgt in de EU voor een ‘gespleten opinie’.
- Afrika werd door de coronacrisis een decennium teruggezet in zijn ontwikkeling: Afrikaanse landen hebben geen financiële ruimte om bedrijven door de crisis te helpen, zoals dat in Europa gebeurd. Twintig Europese ministers, hoogleraren en voormalige beleidsmakers stellen in verklaring dat hulp aan Afrika cruciaal is, en ook in het belang van Europa op de lange termijn.

Internationale afspraken op duurzaamheidsniveau kregen – ook door steeds beperktere kracht van de EU –  steeds minder prioriteit en de verduurzaming vertraagde. Door verlaagde productiviteit, het stilleggen van fabrieken en de economische schok die volgde, hadden bedrijven meer behoefte aan liquiditeit dan aan emissierechten en verkochten de (overtollige) emissierechten. De prijzen daalde sterk, wat het aantrekkelijker maakte voor enkele bedrijven om grootschalig emissierechten op te kopen in plaats van te investeren in duurzame oplossingen. - Klimaatbeleid loopt vertraging op: Nederlandse overheid stelt CO2-heffing voor industrie uit, klimaat overleggen worden uitgesteld: VN-klimaattop, EU-China top, EU-India top
- Duurzame startups verenigen zich in netwerken om samen meer slagkracht te hebben nu investeerders moeilijker te vinden zijn (bijv. GreenTech Alliance)

Stel je voor: een wereld van Local for Local

In het laatste scenario, Local for Local, rechtsonder in het kwadrant, hebben een uiteenvallend Europa en een sterke bottom-up maatschappij geleid tot een verdeelde wereld waarin ‘oude’ instituties, zoals overheden en grote bedrijven hebben afgedaan bij burgers, die zelf meer organiseren en een duurzame, meer lokaal georiënteerde economie vormgeven. Lees meer over dit scenario.

Welke ontwikkelingen rondom de Coronacrisis versnellen het toekomstbeeld Local for Local?

Welkom in 2040:

In de crisis, gevolgd door een flinke recessie, hebben de grote bedrijven zich weer van hun slechtste kant laten zien. In 2040 is de weerstand onder de inwoners van Nederland tegen grote organisaties die weinig aandacht hebben voor arbeidsomstandigheden of duurzaamheid tot ongekende hoogte gestuwd. - Booking.com vraagt de NOW-regeling aan, waarbij de overheid tot 90% van de loonkosten doorbetaalt. Dit terwijl Booking Holdings, het moederbedrijf van Booking.com, in 2019 nog bijna $5 miljard winst maakte. Winsten zijn besteed aan stock buybacks t.w.v. $14 miljard dollar, waarmee het bedrijf zijn aandelenprijs opkrikt (en daarmee ook de in aandelen uitbetaalde bonussen). Alhoewel Booking.com niet de wet overtreedt, schiet dit gedrag bij velen in het verkeerde keelgat
- Aon wil vanwege het coronavirus voor 70% van het personeel de lonen met 20% verlagen tot het einde van het jaar. Aon boekte vorig jaar $1,5 mrd nettowinst boekte en kocht voor $2 mrd aan eigen aandelen in. Het bedrijf onderbreekt het aandelenopkoopprogramma, maar keert wel dividend uit.
- 6 op de 10 Nederlanders zijn door de coronacrisis aan het denken gezet. Ze denken na over de samenleving en de economie, en hoe we die in de toekomst anders in kunnen richten. De helft is wel pessimistisch over de kans dat dit gaat lukken.

De negatieve kanten van onze mondiale voedselketen zijn pijnlijk duidelijk geworden. De sluiting van restaurants in de langdurige coronacrisis zorgde voor overcapaciteit bij producenten. Groente en fruit werden massaal vernietigd. Miljoenen runderen, varkens en kippen werden geruimd. Tegelijkertijd, riep de lockdown een nieuwe waardering in het leven voor lokale ondernemers en lokale productie. Korte ketens gaven minder internationale afhankelijkheid, minder schakels, minder kilometers en meer mentale verbondenheid tussen consument en leverancier. - Restaurants gaan massaal over op bezorgdiensten, winkels op private shopping
- Lokale boeren bieden hun producten steeds meer online aan.
- Het kopen van vouchers bij lokale bedrijven om te zorgen dat zij de crisis kunnen overleven en behouden blijven voor de buurt/wijk.
- Natuurgebieden trekken vele bezoekers tijdens Corona. Dit duidt op een herwaardering van de natuurgebieden.

Veel steden werkten al aan het verminderen van auto’s in de binnenstad, ten gunste van fietsers en voetgangers. Dit werd versneld aangezien het OV door ‘social distancing’ maar een gedeelte van de pre-corona passagiers mocht vervoeren en de binnenstad onvoldoende parkeergelegenheid heeft voor de overige passagiers. Fietsers, kleine elektrische voertuigen en voetgangers kregen ruim baan.- Berlijn vormt wegen (tijdelijk) m.b.v. gele markeringen op de weg om tot fietspaden. Rome en Milaan nemen soortgelijke maatregelen, waarbij ze inzetten op fietsen, elektrische fietsen en scooters. Milaan zal deze zomer naar verwachting 35 km aan wegen omzetten.
- Vanaf mei is de maximale snelheid in het centrum van Brussel 20 km/h en krijgen fietsers en voetgangers ruim baan.
- Leeuwarden wil delen van de stad afsluiten voor auto’s om ruimte te maken voor grote terrassen voor de horeca, waar mensen op 1.5m van elkaar kunnen zitten.
- Burgerinitiatieven: maak van je straat een vakantiestraat

Door de grote maatschappelijke gevolgen van de lockdown, ontstonden meer lokale en regionale burger initiatieven. Nabuurschap en gemeenschapszin kregen concreet vorm via individuele contacten maar ook via georganiseerde vrijwilligersacties. Toen iedereen met corona en het economisch herstel bezig was, ontstond ruimte om sommige duurzaamheidsmaatregelen te versnellen zonder enorm publiek debat. - De lockdown heeft grote maatschappelijke gevolgen, het gaat bijvoorbeeld over ‘gezondheidsschade die ontstaat door armoede, minder beweging en sporten, eenzaamheid en huiselijk geweld’. Maar ook over de maatschappelijke gevolgen op het onderwijs, ondernemers, thuiswerken en de asielketen.
- Solidariteit: lokale initiatieven om elkaar te helpen. (Gemeente Amsterdam) en initiatieven zoals gewoon mensen die mensen willen helpen.
- Velen hopen dat de coronacrisis een grote herstart van de samenleving wordt, waarin we een nieuwe wereld creëren.

Wat maken we hieruit op? Is het niet veel te vroeg voor dit soort gedachte-experimenten?

Natuurlijk weten we nog niet welke kant we op zullen gaan. We signaleren nu in deze crisisperiode allerlei uitvergrote bewegingen. Zo schreven we al eerder in de crisis over het steeds dichterbij komen van het Local for Local scenario. Maar welke ontwikkelingen nu echt de opmaat zijn naar een andere manier van werken en samenleven, dat is nog maar zeer de vraag. In een paar maanden kun je nog niet bepalen welke ontwikkelingen blijvende trends worden. Zelfs óf er überhaupt iets structureels veranderd zal zijn in 2040, kunnen we pas zeker weten als we over een aantal jaar terugkijken naar de coronaperiode. Misschien zijn we toch doorgegaan op de oude voet?

Toch steken we tijd en moeite in het werken met toekomstscenario’s. Waarom?

Scenario’s helpen om de elkaar snel opvolgende ontwikkelingen te plaatsen en te duiden. Als we afwachten tot de crisis voorbij is voor we wat doen, zijn we te laat. We willen een slimme, groene en gezonde Metropoolregio Amsterdam zijn. We willen dat dit geldt voor alle delen van de Metropool en voor alle inwoners perspectief biedt. Door met deze verschillende mogelijke toekomsten rekening te houden, kunnen we een toekomst-robuuste strategie vormen. Door onze wensen en waarden centraal te stellen, kunnen we koers houden.

Zo maken we onze strategie toekomstproof

De huidige crisis schokt ons kompas, maar met scenario’s hebben we verschillende richtingen verkend en zijn we beter voorbereid op dé kernonzekerheden die bepalend voor onze economische toekomst zijn. Valt Europa uiteen of niet? Verandert het economisch systeem? Wij hopen dat dit artikel helpt om de voorgaande en komende ontwikkelingen te kunnen plaatsen en daarmee beter te begrijpen hoe de wereld om ons heen verandert, en daar op in te spelen. Goed voorbereid zijn op de schokken van morgen, betekent vandaag beginnen!

De ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. Hebben we een belangrijke ontwikkeling gemist? Of zie jij het een heel andere kant op gaan? Deel jouw kennis en ervaring met ons door contact op te nemen met: m.vanvliet@amecboard.com

Ben je nieuwsgierig naar meer informatie over scenario-denken? Bekijk het recente MRA-university webinar over scenario’s met Michiel de Vries van Jester strategy.

Dit artikel is tot stand gekomen tijdens een intensief traject om de vormen, voorwaarden en bouwstenen te verzamelen voor een aanpak die gezamenlijk een MRA Green Deal ‘Duurzaam uit de crisis’ kunnen vormen. Mede dankzij Deborah Nas, Margriet Larmit en Annelies van der Stoep.

Goed artikel?

Laat hier achter hoeveel sterren jij het waard vindt.

[Totaal: 4   Gemiddelde:  5/5]